Site İçi Arama

KENT DİNDARLIĞI

İslamiyet hoşgörü ve iyilik telkin ederken, Şeyh Galib’den Taliban’a nasıl geldi? Kaybedilen bu düzlemin sebepleri tam olarak neler? Dindarlık kır ile kent arasında ne gibi değişikliklere uğradı? Halen uğramaya devam ediyor mu? Çağın gerektirdiği gibi bir Müslümanlık yaşamak mümkün mü? Değilse, neden mümkün değil? Bu ve bunun gibi mühim sorulara yanıt arıyor Mehmet Altan. Güncelliğini uzun zaman koruyacağa benziyor dindarlığın boyutları da...Devamı...


 

Süreli Yayınlar

 Prizma Yazıları Star Pazar Yazıları - Kanatlı Karınca
 Infomag Yazıları Bloomberg Businessweek Yazıları
 Sabah Gazetesi Yazıları Sabah Gazetesi-Pazar Yazıları
 Mehmet Altan-Meclis Darbeleri Araştırma Komisyonu  Türkiye'de İktidar Dergisi
 gazete360 Yazıları Özgür Düşünce Yazıları

 Süreli Yayınlar > Star Pazar Yazıları - Kanatlı Karınca > Müslümanlar tartışır mı?

Müslümanlar tartışır mı?

Kafamda sürüsüne bereket ‘kanatlı Karınca’ konusu oynaşıp duruyor...

‘Kadınlı toplumun’ ne olduğunu böylesine capcanlı gördüğüm Atina izlenimleri mi?

Büyük bir iştiyakla peşine düşüp koşturduğum İskenderiye Kütüphanesi mi?

Sene boyunca bir temel konu yapmayı arzulayıp, planladığım ‘toprağınla barışmak’ kavramının etrafında yeni bir yazı mı?

***

Ahmet Turan Alkan’ın Aksiyon Dergisi’nde benim geçenlerde üst üste iki hafta ayırdığım kent dindarları yazılarıma yollama yapan ve Müslümanların bu konuları tartışmasını istediği yazısı, diğer konuların önüne geçti... İsterseniz önce yazıyı okuyalım, ben sorumu sonunda soracağım:

***

‘Türkiye, yeni bir şehirleşme dalgasının zirvesini yaşarken artık hepimizin, Mehmet Altan’ın geçtiğimiz günlerde tartışmaya açtığı şehirli Müslümanlık kavramı ve çağrışımları hakkında kafa yormamız gerekiyor.

‘İyi bir Müslüman işini dünya standartlarında yapacak, rekabetten korkmayacak, hayata pozitif katkıda bulunacak, insanlığa ne açıdan yardımcı olduğunu her an kendine soracak, dünyada var olmaktan ve yarışmaktan korkmayacak, kendine benzemeyeni düşman saymayacak, dinin kültürel boyutunu geliştirmek için özen gösterecek.’

Yukarıdaki özetlenmiş cümleler Mehmet Altan’a ait; Moral Dünyası Dergisi’ne verdiği mülakattan alınmış bu cümleler, geçtiğimiz pazar günü star gazetesinde de yayımlandı.

Mehmet Altan elbette ‘içerden biri’ sıfatıyla konuştuğunu ileri sürmüyor, otokritik yapmıyor, sadece Müslümanlarla aynı toplumda yaşayan, aynı zamanı ve mekánı paylaşan biri olmak sıfatıyla sosyolojik bir bakış açından kendi zihnindeki Müslüman imajını tarif ederek değerlendirme yapıyor. Dolayısıyla ‘seni camide, namazda görmüşlüğümüz yoktur, bu meseleler hakkında söz söyleme hakkını nereden buluyorsun’ diye itiraz etmemek gerekir. Mehmet Altan’ın, herkes gibi dindar Müslümanlardan nasıl bir beklenti içinde olduğunu açıklamaya hakkı var ve söylediklerini anlayışla değerlendirmek taraftarıyım.

Müslümanlık Bir Kültür Müdür?

Mehmet Altan’ın temel tezini şöyle özetlemek mümkün: Vaktiyle şehirlerde yaşayan insanlar arasında, ‘kent dindarlığı’ diyebileceğimiz bir Müslümanlık yorumu vardı: ‘Kent dindarı, bir inancın ulviyetinden kendine kimlik çıkarmaya soyunmayan insandır. İnancı inanç olarak kabul eden, inanç olarak yaşayan, bunu kültür olarak algılayan ama sosyal bir ilişki ağında bir taraf, bir kimlik olarak bundan rant beklemeyen insandır. Kent dindarı bir şekilde daha doymuş, güngörmüş ve bu inancı, kendi ulviyeti açısından kişiselleştirmiş, kültür olarak algılamış, daha gelişmiş insandır’; ne var ki, Türkiye’nin geçirdiği siyasi, iktisádi, toplumsal ve kültürel değişiklik sürecinde bu tip kaybolmaya yüz tutmuştur. Bu değişimin sebebini Altan şöyle izah ediyor:

‘Tekke ve zaviyelerin kapanması dinin kültürel, edebi, güzel sanatlar boyutlarını yoksullaştırdı. Zaman içinde Müslümanlığın sosyolojik, kültürel, edebi, güzel sanatlar, mitolojik tarafı ortadan kalktı. Köylülüğün egemenliğinin aracı haline getirilmeye başlandı. Türkiye; inançları, ideolojileri kendi kalıpları, kültürel bütünlüklerini doğuş şartlarından bağımsız bir şekilde yozlaştırabiliyor. Başlangıçta solculuk da, milliyetçilik de, din de aynı şekilde kullanıldı. Yani hayatla ilişkide zorluğu olan, donanımında yetersizliği olan, sosyolojik olarak altta kalmış tutunamayanların araçları haline geldi.’ Mehmet Altan’a göre şehirli Müslümanlığın tekke ve zaviyeler yerine daha modern görünüşlü Cumhuriyet’in eğitim kurumlarında (üniversitelerde, hassaten İlahiyat fakültelerinde) yeniden üretilmesi mümkün görünmemektedir çünkü, ‘Bizde İlahiyat’tan bu anlamda bir büyük düşünür, felsefeci, estet, şair vs yetişmiyor. Hepimizi zaman zaman dehşete düşüren yorumlar ve yaklaşımlar yapanlar da ilahiyatçılardır. Türkiye’de ilahiyat eğitimini çok derinden teşhis masasına yatırmak gerekir. Bu fakülteler, tekke ve zaviyelerle boy ölçüşecek bir eğitim düzeyinin altındalar, böyle bir dertleri olduğunu da zannetmiyorum.’

Üretim Ahlákı da Nedir?

Mehmet Altan’a, söylediklerinin isabeti bir yana, söylediği şeylerin önemini ilk planda alarak çok başka ve daha önce pek söylenmemiş şeylere dair bir tartışma zemini açtığı için şükran duymamız gerekiyor; kaldı ki bu tespitlerini isabetsiz bulanlardan değilim; Altan, ‘İslám’ı yorumladığını ileri sürmüyor, yaşanan ve yaşanmakta olan Müslümanlığın nasıl bir şey olması gerektiği hususunda kendi fikirlerini ifade ederken konunun kültürel, sosyolojik ve ahláki boyutlarını vurgulayıp öne çıkarıyor. Dolayısıyla onu dışarıdan İslám’ın meselelerine müdahaleye kalkışan yetkisiz birisi gibi görüp dışlamanın hata olacağı kanaatindeyim. Eğer bu görüşleri magazinleştirmeden veya dışlamadan ciddiyetle tartışmayı başarırsak çok istifadeler sağlayacağımızdan şüphe edilmemelidir.

Mesela bir kısmımız, ahlák kavramının ekonomik boyutuyla tartışılıp algılanmasını hoş görmeyebilir; ahlákı, iman eksikliğinin bir tezahürü gibi değerlendirebilir fakat eğer böyle bir derdimiz varsa, bu meselenin başka ve farklı açılardan geliştirilmiş tahlillerini de görmek, bizi yorum noktasında zenginleştirecektir; nitekim Mehmet Altan, toplumsal üretimde düşüklüğün neticede ahláki zaafiyet doğuracağını ileri sürüyor ve fikrini şöyle savunuyor:

‘Topluca üretebilen, üretim zinciri içinde yer alan bir ülke değiliz, devlet eksenli, devlet kaynaklarından rant üstünden, hak etmediğimize el uzatarak, avantadan, üretmeden, çalışmadan, çalarak çırparak yaşama kültürünün ürünleriyiz. Bir taraftan da din, kent dindarının içselleştiği bir davranış biçimimizi temellendiren bir kültür olmaktan uzak. O zaman ne oluyor, herkes bir şekilde hak etmediğine el uzatmaya, layık olduğundan daha fazlasını elde etmeye çalıştığı bir ahláksızlığı topluca üretmeye devam ediyoruz. Müslüman bir toplumsak, dindar isek bu ahláksızlıkları kim yapıyor? İşte onun için din, kültürel sosyolojik bir inanç olarak üremiyor, köy kurnazlığının, köy hoyratlığının yani eğitilmemiş, derinleştirilmemiş, ufku açılmamış, birikimini içselleştirmemiş bir yapının siyasal aleti haline geliyor.’

İnce ve Nazik Davranışlar Dizisi Olarak Müslümanlık

Evet, záhirdeki delillere göre Mehmet Altan, halkanın içinde değil, dışında gibi görünüyor, -çünkü imána dair meselelerde záhirden hüküm yürütmek bize düşmez; asıl söylenilmesi ve hayıflanılması gereken husus, Müslüman entelektüellerin bu vuzuh ve keskinlik derecesinde yaşayan İslám’ın meselelerini dillendirmekte gönülsüz davranmasıdır. Türkiye’de laiklik uygulamaya konulurken, dinin toplumsal tarafını törpülemeyi hesaplayan otokrat irádenin, şehirli Müslüman tipini nasıl dayanaksız bıraktığını pek teláffuz edenimiz yoktur; bu meseleler yıllarca Müslümanların devlet tarafından baskı gördüğü, dinî eğitimin engellendiği gibi temel itirazlarla seslendirildi. Din eğitimi veren kurumlar işler hále geldiğinde Müslümanlığın niçin bir ince davranışlar dizisi şeklinde ayağa kalkamadığını pek sorgulamadık; bu esnada laikliği din aleyhtarlığı gibi yorumlama kolaycılığına kaçan çevrelere ádeta gün doğdu ve bu çevreler Müslümanlığı kaba, yobaz, kirli ve antisosyal bir gerileşme modeli diye karikatürize ettiler.

Başkaca ayrıntılara girmek elzem ve mümkün; gerekirse bu konuya defalarca geri dönmek üzere şimdilik sözü şöyle bağlayabiliriz: Türkiye, yeni bir şehirleşme dalgasının zirvesini yaşarken artık hepimizin, Mehmet Altan’ın tartışmaya açtığı şehirli Müslümanlık kavramı ve çağrışımları hakkında kafa yorup tartışmamız gerekiyor.’

***

Ne dersiniz?

Müslümanlar bu benim de çok önemsediğim konuyu tartışır mı?


03.02.2008


Bu bölümdeki diğer içerikler için tıklayınız.

E-posta : info@mehmetaltan.com

VB#Turk Yazılım ve Bilgisayar desteği ile sizlere ulaşmaktadır.